Musimy spojrzeć na darta trochę inaczej

Zaraz przejdziemy do konkretów, ale na początek przedstawię sylwetki czterech postaci i zaproponuję małą grę. Lada moment będzie jasne, do czego zmierzam.

Ross Smith. Gdy na początku 2023 roku nie wybrano go do Premier League, stwierdził, że jest rozczarowany, bo w drugiej połowie sezonu to on rzucał najwięcej maksów w PDC. W trwającym sezonie skuteczność na potrójnej dwudziestce daje mu świetny wynik 0,35 maksa w przeliczeniu na lega.

Dirk van Duijvenbode. Może i Smith rzucał wtedy najwięcej maksów w samej drugiej połowie roku, ale na przestrzeni całego sezonu numerem jeden był właśnie Holender. Jak się wstrzelił, to nie było zmiłuj. Zresztą, jest tak nawet teraz – Dirk nadal utrzymuje fantastyczną średnią 0,35 maksa na lega (Smitha wyprzedza o kolejne miejsca po przecinku).

Wessel Nijman. Osiem tytułów w jednym sezonie. Gdyby nie był ekspertem od rzucania w potrójną dwudziestkę, na pewno nie nawygrywałby aż tyle. Pod względem rzucania maksów niewiele traci do dwóch wyżej wymienionych – wynik 0,33 daje mu miejsce w czołowej dziesiątce sezonu 2026.

I ostatnia postać – Tommy Morris. Świeżo upieczony zwycięzca turnieju Players Championship, trzeci gracz Challenge Touru, a zarazem człowiek, który… maksów nie rzuca. Po prostu. To znaczy, może i czasami rzuca, ale na pewno nie ma tego w zwyczaju. Zerkając na dane Darts Orakel, Morris rzuca maksy rzadziej niż Nandor Major, Vicky Pruim, Gemma Hayter czy Liam Maendl-Lawrance. Jego wynik to zawrotne 0,11 (!) maksa na lega. Dla porównania: Littler robi to cztery razy częściej. Istny outsider.

Smith, van Duijvenbode, Nijman, Morris – właśnie dowiedziałeś się czegoś o punktacyjnej mocy całej czwórki. I powiedzmy, że teraz zawarłeś zakład: możesz wybrać dowolnego z tych czterech graczy, a ten, którego wybierzesz, zaraz podejdzie do czystej, niczym nieskażonej tarczy, mając w dłoni tylko jedną lotkę. Jego zadanie będzie banalnie proste: tym jednym rzutem ma trafić w potrójną dwudziestkę. Jeśli trafi – wygrasz. Jeśli nie trafi – przegrasz.

Zakładamy, że chcesz wygrać. A co za tym idzie – powinieneś wybrać gracza, który z największym prawdopodobieństwem wykona to zadanie. Jeden rzut w potrójną dwudziestkę – kogo wybierasz?

Odpowiedź brzmi: powinieneś wybrać Tommy’ego Morrisa – i to bez cienia wątpliwości.

Ale… dlaczego?

Maksy maksami – pod tym względem Smith, van Duijvenbode i Nijman górują nad Morrisem o kilka klas, ale przy tak postawionym zadaniu powinniśmy skupić się na innej statystyce. Przecież żeby rzucić maksa, wpaść w potrójną dwudziestkę muszą także lotki nr 2 i nr 3 – a te na razie nas nie interesują. Interesuje nas tylko lotka nr 1.

Żeby więc udowodnić, że właściwym wyborem będzie Tommy Morris, trzeba zajrzeć gdzieś indziej – i znaleźć odpowiedź na następujące pytanie:

Jaka jest skuteczność poszczególnych graczy na potrójnej dwudziestce przy użyciu pierwszej wyrzucanej lotki w danym podejściu do tarczy?

Pierwsza lotka i tarcza, w której nic jeszcze nie ma. W warunkach meczowych właśnie taka konfiguracja odpowiada zadaniu, które postawiliśmy na początku. Wiemy, jakiej statystyki szukamy – więc po nią sięgnijmy.

On jest naprawdę dobry!

Wśród 80 graczy, u których udało się zarejestrować co najmniej 400 rzutów w potrójną dwudziestkę przy użyciu pierwszej lotki, Tommy Morris znajduje się na… drugim miejscu. Na drugim! 40,6% skuteczności – wśród wszystkich graczy lepiej wypada tylko Littler.

Całą wymienioną trójkę Morris wyprzedza bez najmniejszego problemu: Nijman jest 27. (35,7%), van Duijvenbode 37. (34,3%), a Ross Smith – dopiero 40. (34,2%). Nie chce być inaczej – przy naszym zadaniu gracz bez karty był jedynym właściwym wyborem.

Swoją drogą, spójrzcie też na inne pozycje. Całkiem nieźle wypadają Krzysztof Ratajski (18.) i Sebastian Białecki (21.). Wygląda na to, że oni także są zaprzyjaźnieni z potrójną dwudziestką. Dla kontrastu – stawkę zamyka Maik Kuivenhoven (28,6%).

% skuteczności: pierwsza wyrzucana lotka celowana w T20

Poz.	Zawodnik	% skuteczności
1	Luke Littler	42,3%
2	Tommy Morris	40,6%
3	Gerwyn Price	40,4%
4	Jonny Clayton	38,5%
5	Ryan Searle	38,4%
6	James Wade	38,4%
7	Gabriel Clemens	38,1%
8	Luke Humphries	38,1%
9	Justin Hood	37,9%
10	Rob Cross	37,8%
11	Michael van Gerwen	37,6%
12	Chris Dobey	37,5%
13	Gary Anderson	37,5%
14	Kevin Doets	37,2%
15	Mickey Mansell	37,0%
16	Tom Bissell	37,0%
17	Alan Soutar	36,9%
18	Krzysztof Ratajski	36,9%
19	Ritchie Edhouse	36,9%
20	Karel Sedlacek	36,5%
21	Sebastian Białecki	36,4%
——	————	——
71	Peter Wright	30,4%
72	Daryl Gurney	30,4%
73	Ricky Evans	30,2%
74	Bradley Brooks	30,1%
75	Jimmy van Schie	29,7%
76	Callan Rydz	29,6%
77	Cam Crabtree	29,4%
78	Viktor Tingstroem	29,2%
79	Ryan Joyce	29,0%
80	Maik Kuivenhoven	28,6%

Podstawę analiz stanowi baza 530 tysięcy rzutów w sezonie 2026, obejmująca turnieje PDC rozgrywane na scenie oraz dwie główne tarcze turniejów Players Championship. Dane zostały zebrane na podstawie systemu live scoringowego Sportradar.
Cała tabela

Z tym, że chwila moment. Bo być może sami już się zorientowaliście, że coś w tym wszystkim nie pasuje.

Konsternacja?

Jak już sobie wcześniej ustaliliśmy, Morris praktycznie nie rzuca maksów. Jeśli rozegrasz z nim jedenaście legów, statystycznie powinien rzucić jednego maksa. Tymczasem – jak wychodzi – jeśli postawisz go przed tarczą, w którą jeszcze nie została wbita żadna inna lotka, trafi potrójną dwudziestkę z prawdopodobieństwem podobnym do najlepszego gracza świata.

O tym, że Białeckiemu brakuje punktacji, zdążył powiedzieć już chyba każdy. Nie bez powodu, bo on sam maksy rzuca tylko odrobinę częściej niż Morris (0,16 na lega). Podobnie – choć w trochę mniejszym stopniu – od zawsze mówiło się od Ratajskim (0,22). A tu wychodzi, że i jeden, i drugi celuje w potrójną dwudziestkę lepiej niż asy pokroju Smitha, Nijmana czy van Duijvenbode.

No właśnie. „Celuje” – oto słowo klucz. Bo i Polacy, i Morris rzeczywiście są od nich lepsi… o ile w potrójnej dwudziestce jeszcze nie siedzi żadna inna lotka.

A co by było, gdyby jednak siedziała?

Gratulacje! Trafiłeś pierwszą lotkę. Co dalej?

Zawodowi darterzy mają pewną szczególną umiejętność. Jeśli wbiją jedną lotkę w danym miejscu, potrafią użyć jej obecności do nakierowania kolejnej lotki. Lotka jest przecież fizycznym obiektem na tarczy. Jeśli zawodowemu graczowi pasuje miejsce, w które została wbita – i jeśli wbiła się pod zachęcającym kątem – jej obecność przypomina ścianę. Wtedy nie muszą celować po raz drugi – wystarczy, że w nią trafią, a kolejna lotka ześlizgnie się tam, gdzie powinna.

Co jasne, nie zadziała to zawsze, ale jest więcej niż oczywistym, że darterzy w ten sposób maksymalizują swoje szanse. Tego typu lotki, które pomagają samą obecnością w tarczy, zwykło się nazywać markerami. Częściej mówi się o nich w kontekście podwójnych. Lotka, która wyląduje tuż nad podwójną dwudziestką – i która wbije się pod dużym „dodatnim” kątem – jest wymarzonym markerem. Ale identyczna zasada korzystania z wbitych lotek działa na punktacji. Wtedy nazywa się to grupowaniem.

W pierwszej tabeli niechcący zasymulowaliśmy, jak gracze radzą sobie z celnością na potrójnej dwudziestce. To znaczy: jak rzucają, gdy po prostu mają tam wcelować. Pójdźmy o krok dalej. Weźmy sytuacje, w których darterom już udało się trafić pierwszą lotkę, a drugą lotkę także kierują w potrójną dwudziestkę. Ci, którzy w tych sytuacjach trafiają drugą lotkę z najwyższą skutecznością, zarazem najlepiej korzystają z obecności nowego obiektu, który pojawił się na tarczy. Innymi słowy – to oni będą najlepsi w grupowaniu. 

No i spójrzcie tylko na to.

% skuteczności: druga wyrzucana lotka w T20, gdy pierwsza lotka została już wbita w T20

Poz.	Zawodnik	% skuteczności
1	Maik Kuivenhoven	59,4%
2	Luke Woodhouse	59,3%
3	Luke Littler	59,3%
4	Ross Smith	59,1%
5	Nathan Aspinall	58,3%
6	Kim Huybrechts	57,5%
7	Dirk van Duijvenbode	57,0%
8	Alan Soutar	57,0%
9	Tom Bissell	56,7%
10	Niels Zonneveld	56,6%
11	Chris Dobey	56,4%
12	Gabriel Clemens	55,5%
13	Justin Hood	55,4%
14	Bradley Brooks	55,0%
15	Michael van Gerwen	55,0%
16	Joe Cullen	54,7%
17	Josh Rock	54,4%
18	Luke Humphries	54,2%
19	Gary Anderson	54,2%
20	Niko Springer	54,0%
——	————	——
64	Krzysztof Ratajski	42,8%
——	————	——
71	Ian White	40,4%
72	Christian Kist	40,1%
73	Peter Wright	39,5%
74	Viktor Tingstrom	39,2%
75	Rob Owen	38,4%
76	Brendan Dolan	37,6%
77	Sebastian Białecki	37,4%
78	Mickey Mansell	37,2%
79	Darius Labanauskas	34,2%
80	Tommy Morris	31,6%

Tabela uwzględnia wszystkich 80 graczy, którzy znaleźli się w poprzedniej tabeli.
Cała tabela

Morris – gracz, który poprzednio zajmował drugie miejsce – tutaj okazał się najgorszy! Pod względem wykorzystywania pierwszej lotki wypada tak słabo, że dystansuje go nawet Mansell, który zajmuje 78. miejsce. 0,11 maksa w przeliczeniu na lega skądś musiało się wziąć.

Swoją drogą, Mansell dopiero co był 15. – a tutaj okupuje niemal samo dno. W tym kontekście boli też 78. pozycja Białeckiego. Ratajski jest 64. – również daleko mu do miejsca, które zajął w pierwszym zestawieniu.

Śmiesznie jest i na samym szczycie. Maik Kuivenhoven – wcześniej sklasyfikowany jako ostatni – tutaj zajmuje pierwsze miejsce. Kuivenhoven i Morris są kompletnymi przeciwieństwami. Choć obaj osiągają średnią z pierwszych dziewięciu lotek w okolicach 100 punktów, dochodzą do tego na kompletnie różne sposoby. Jeden maksymalizuje punktację w oparciu o to, co już udało mu się wbić – drugi jest po prostu bardzo regularny.

Smith i van Duijvenbode także znaleźli się w czołówce. Obaj są zupełnie przeciętni, gdy chodzi o zwykłe trafienie lotki w pole, ale są fenomenalni, gdy trzeba zbudować coś na wbitej lotce. Efekt jest taki, że rzucają maksa za maksem.

Nie dziwi i obecność Littlera. Anglik jest wybitny pod względem trafiania lotki w dane miejsce – a gdy już ją trafi, doskonale wie, jak z niej skorzystać. Dorzućmy do tego odporność psychiczną i powstanie z tego gracz, którego czasami nie da się pokonać.

Skrajności

Zestawmy sobie to, co otrzymaliśmy w obu tabelach. W ten sposób sprawdzimy, u których graczy dysproporcje między oboma wynikami są największe. To znaczy: u których graczy obecność lub nieobecność wbitej lotki odgrywa największą rolę.

Co oczywiste, największa dysproporcja musi zajść u Kuivenhovena – inny wynik jest matematycznie niemożliwy. Holender żyje z grupowania, podobnie jak kolejni zawodnicy: Brooks, Smith, Woodhouse, Huybrechts czy van Duijvenbode.

Ta tabela jest w zasadzie rdzeniem tekstu.

Jak zmienia się prawdopodobieństwo trafienia T20 drugą lotką, jeśli pierwsza lotka została już wbita w T20?

Gracze z najbardziej skrajnymi rozbieżnościami

Zawodnik	%: T20 1. lotką	%: T20 2. lotką (gdy trafiona 1. lotka)	Różnica [pkt %]
Maik Kuivenhoven	28,6%	59,4%	+30,7 pkt %
Bradley Brooks	30,1%	55,0%	+24,9 pkt %
Ross Smith	34,2%	59,1%	+24,8 pkt %
Luke Woodhouse	35,6%	59,3%	+23,6 pkt %
Kim Huybrechts	34,3%	57,5%	+23,2 pkt %
Dirk van Duijvenbode	34,3%	57,0%	+22,7 pkt %
Niko Springer	32,0%	54,0%	+22,0 pkt %
Adam Gawlas	32,1%	54,0%	+21,9 pkt %
Nathan Aspinall	36,4%	58,3%	+21,9 pkt %
Joe Cullen	32,9%	54,7%	+21,8 pkt %
Niels Zonneveld	35,5%	56,6%	+21,2 pkt %
Ricky Evans	30,2%	51,2%	+21,0 pkt %
Alan Soutar	36,9%	57,0%	+20,0 pkt %
Tom Bissell	37,0%	56,7%	+19,7 pkt %
Cameron Menzies	33,3%	52,9%	+19,5 pkt %
Chris Dobey	37,5%	56,4%	+18,9 pkt %
Cam Crabtree	29,4%	48,0%	+18,5 pkt %
Michael Smith	31,3%	49,6%	+18,3 pkt %
Josh Rock	36,1%	54,4%	+18,3 pkt %
Scott Williams	30,9%	49,0%	+18,1 pkt %
————	——	——	——
Ian White	32,9%	40,4%	+7,5 pkt %
Brendan Dolan	30,6%	37,6%	+6,9 pkt %
Kai Gotthardt	34,5%	41,2%	+6,7 pkt %
Christian Kist	33,5%	40,1%	+6,7 pkt %
Krzysztof Ratajski	36,9%	42,8%	+5,9 pkt %
Rob Owen	33,8%	38,4%	+4,6 pkt %
Darius Labanauskas	32,3%	34,2%	+1,9 pkt %
Sebastian Białecki	36,5%	37,4%	+0,9 pkt %
Mickey Mansell	37,0%	37,2%	+0,2 pkt %
Tommy Morris	40,6%	31,6%	-9,0 pkt %

Zestawienie danych z 1. i 2. tabeli.
Całe zestawienie

U 79 graczy różnica między drugim a pierwszym wynikiem jest dodatnia. Z kolei Morris, którego wynik to minus dziewięć punktów procentowych (!), wydaje się być jedynym graczem, któremu lotka wbita w potrójną dwudziestkę… przeszkadza?

Nie zrozumcie mnie źle – nie chodzi o to, że gdy włączycie kolejny mecz Anglika, on na pewno nie rzuci maksa albo nie zgrupuje lotek w idealny sposób. To także niejednokrotnie się zadzieje, ale w dłuższym okresie będzie to zauważalnie rzadsze niż u innych zawodników. Częściej działo się będzie tak, jak na klipie poniżej.

Z jednej strony: imponujące, bo mówimy przecież o triumfatorze turnieju podłogowego, który dopiero pokonał Luke’a Humphriesa. Z drugiej – przez punktacyjne braki Morris na pewno przegra jeszcze niejeden mecz.

Jeśli zaś zastanawialiście się, skąd na zdjęciu artykułu tajemnicza wartość „+0,9”, to właśnie do niej dobrnęliśmy. Mowa o różnicy z ostatniej tabeli przy nazwisku Sebastiana Białeckiego. Łodzianin jest bowiem przypadkiem zbliżonym do Morrisa. On także rozgrywa świetny sezon – zdobył tytuł PDC, a za chwilę zagra przecież w Grand Slamie. I – tak jak Morris – zdecydowanie cierpi na braki w grupowaniu.

Jeśli zerkniemy na tabelę, możemy wręcz zaryzykować, że Białecki buduje swoją grę bez czegoś, na czym niektórzy opierają swoje kariery. Można też zaryzykować, że to jedyny element, którego mu brakuje. Timing, podwójne, chłodna głowa – to wszystko zdaje się być na swoim miejscu. Aż chce się zapytać: co mogłoby być, gdyby i ten element funkcjonował – powiedzmy – przynajmniej średnio…

I Białeckiego, i Ratajskiego (+5,9 pkt proc.) umownie nazwać możemy graczami, którzy w kontekście potrójnej dwudziestki specjalizują się raczej w celowaniu niż w grupowaniu. Bardzo przykładowy schemat z wybranymi nazwiskami znajduje się poniżej.

Gracze z czerwonego kółka to eksperci od grupowania. Gracze z niebieskiego kółka – od celowania. Ci, którzy radzą sobie i z jednym, i z drugim, znajdują się w części wspólnej. Graczom będącym na zewnątrz nie przypisalibyśmy żadnej z tych umiejętności.

Epilog

Nie jest oczywiście tak, że ten tekst wyczerpuje wszystko, co w temacie punktacji może wydarzyć się na tarczy. Na punktację wpływa przecież także szereg innych czynników – chociażby to, jak gracze radzą sobie, gdy potrójna zostaje przysłonięta. Albo jak radzą sobie na potrójnej dziewiętnastce, która – na przykład w przypadku Ratajskiego – od zawsze stanowi mocny plan B. Co więcej, te same zasady, które działają przy lotkach 1 i 2, równie dobrze mogą działać przy lotkach 2 i 3 – a na te tutaj nie patrzyliśmy.

Branie pod uwagę kolejnych rzeczy miałoby jednak parę problemów: zmuszałoby do działania na małych, niezbyt reprezentatywnych próbach (przykładowa dziewiętnastka jest rzucana dużo rzadziej niż dwudziestka), komplikowałoby obliczenia oraz – a może przede wszystkim – byłoby trudne do intuicyjnego przedstawienia.

Ale od sprawdzania, kto ile punktów średnio rzuca w podejściu do tarczy, są już inne statystyki. A tutaj cel był inny: sprawdzenie, kto potrafi, a kto nie potrafi skorzystać z wbitej lotki. I jak bardzo umiejętność ta może być zróżnicowana. Dwa pierwsze rzuty wymierzone w ten sam cel – w tym przypadku w potrójną dwudziestkę – stanowią wręcz sterylne warunki, by móc to zweryfikować.

Niestety – albo i stety – przy kolejnym meczu Morrisa, Białeckiego, Smitha czy Kuivenhovena tych danych nie wyrzucę już z głowy. Miłego oglądania!

Tomek Przyborowski